Trên mặt đồng hồ chronograph, cách sắp xếp các mặt số phụ không chỉ làm nên vẻ đẹp mà còn ẩn chứa nhiều câu chuyện về công năng và lịch sử. Trong đó, kiểu Bi-Compax với hai mặt số phụ cân đối tại 3 và 9 giờ đã chiếm được cảm tình của giới mộ điệu nhờ sự hài hòa và dễ dàng theo dõi. Hãy cùng khám phá sâu hơn về ý nghĩa và nguồn gốc độc đáo của Bi-Compax tại Thế Giới Trang Sức.
Trong lĩnh vực chế tác đồng hồ, đặc biệt là các dòng chronograph (đồng hồ bấm giờ), cách bố trí các mặt số phụ (sub-dials) trên mặt chính không chỉ ảnh hưởng đến tính thẩm mỹ mà còn phản ánh rõ nét chức năng và bề dày lịch sử của sản phẩm. Trong số các kiểu sắp xếp mặt số, Bi-Compax nổi lên như một lựa chọn được giới mộ điệu đánh giá cao nhờ sự cân bằng, hài hòa trong thiết kế và khả năng đọc thông tin một cách trực quan. Bài viết này sẽ đi sâu vào tìm hiểu ý nghĩa và nguồn gốc của thuật ngữ Bi-Compax.
Bi-Compax là gì?
Trong ngôn ngữ thông thường của giới sưu tầm đồng hồ, “Bi-Compax” là một thuật ngữ không chính thức nhưng được sử dụng rộng rãi để chỉ các mẫu đồng hồ chronograph sở hữu hai mặt số phụ. Thông thường, hai mặt số phụ này được bố trí đối xứng tại hai vị trí quan trọng là 3 giờ và 9 giờ trên mặt đồng hồ. Cấu trúc này không chỉ tạo nên một vẻ ngoài cân đối, hài hòa mà còn gợi nhớ đến phong cách thiết kế cổ điển, đặc trưng của những chiếc đồng hồ chronograph ra đời vào giữa thế kỷ 20. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng ý nghĩa gốc của thuật ngữ “Compax” lại không hoàn toàn xoay quanh số lượng mặt số phụ mà liên quan mật thiết đến số lượng các chức năng phức tạp (complications) mà chiếc đồng hồ đó được trang bị.
Nguồn gốc và sự phát triển của thuật ngữ “Compax”
Thuật ngữ “Compax” thực chất là một sáng tạo của thương hiệu đồng hồ danh tiếng Thụy Sĩ, Universal Genève. Thương hiệu này đã tạo dựng tên tuổi của mình vào cuối những năm 1930, giai đoạn đánh dấu sự phục hồi kinh tế sau cuộc Đại suy thoái và sự kết thúc của Lệnh Cấm rượu tại Mỹ. Universal Genève đã giới thiệu một loạt các dòng đồng hồ chronograph mang tính đột phá, bao gồm các tên gọi như: Compax, Uni-Compax, Bi-Compax, Tri-Compax, Aero-Compax,… Tên gọi của các dòng này được đặt dựa trên các chức năng mà đồng hồ đảm nhiệm, chứ không hoàn toàn phản ánh số lượng mặt số phụ hiển thị trên mặt số.
- Ví dụ, dòng Uni-Compax thường chỉ tích hợp một chức năng chronograph chính và hiển thị thông qua hai mặt số phụ.
- Trong khi đó, dòng Tri-Compax lại bao gồm nhiều chức năng phức tạp hơn như chronograph, lịch ngày, tháng, và hiển thị chu kỳ mặt trăng (moonphase). Dù đôi khi Tri-Compax có thể sở hữu tới bốn mặt số phụ, tên gọi “Tri-Compax” vẫn nhấn mạnh vào ba chức năng cốt lõi, thay vì số lượng mặt số hiển thị.
Chức năng của đồng hồ Bi-Compax
Trong các mẫu đồng hồ chronograph, các mặt số phụ đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin chi tiết về chức năng bấm giờ. Các chức năng phổ biến mà mặt số phụ của đồng hồ Bi-Compax thường đảm nhiệm bao gồm:
- Đo đếm phút hoặc giờ: Một mặt số phụ được sử dụng để theo dõi thời gian đã trôi qua của chức năng bấm giờ, thường là đếm phút hoặc đếm giờ.
- Kim giây phụ hoạt động liên tục: Mặt số phụ còn lại thường hiển thị kim giây hoạt động liên tục, giúp người dùng phân biệt với kim giây chính của chức năng chronograph, vốn chỉ hoạt động khi bấm giờ được kích hoạt.
Với bố cục Bi-Compax, người dùng có thể dễ dàng theo dõi và đọc các thông tin về thời gian bấm giờ một cách trực quan và hiệu quả nhờ vào sự sắp xếp đối xứng và bố cục gọn gàng.
Ưu điểm nổi bật của thiết kế Bi-Compax
- Vẻ đẹp cân đối và cổ điển: Sự đối xứng giữa hai mặt số phụ mang lại một nét thẩm mỹ cổ điển, dễ nhìn và thu hút, đặc biệt phù hợp với những người yêu thích phong cách thiết kế vintage.
- Khả năng đọc thông tin vượt trội: Với chỉ hai mặt số phụ, bố cục Bi-Compax giúp mặt đồng hồ trở nên thông thoáng, tránh cảm giác rối mắt, cho phép người dùng dễ dàng theo dõi chức năng bấm giờ một cách nhanh chóng.
- Sự tinh gọn nhưng đầy đủ chức năng: Thiết kế Bi-Compax đáp ứng hiệu quả các nhu cầu cơ bản của một chiếc chronograph mà không làm phức tạp hóa mặt số, mang lại sự cân bằng giữa tính năng và thẩm mỹ.
Độ chính xác về thuật ngữ: Bi-Compax có phải là cách gọi đúng?
Về mặt lịch sử và kỹ thuật, thuật ngữ “Bi-Compax” không hoàn toàn chính xác. Tuy nhiên, trong cách sử dụng hiện đại và trong cộng đồng những người đam mê đồng hồ, nó lại được chấp nhận rộng rãi và trở thành một cách mô tả phổ biến.
Cụ thể, thuật ngữ “Bi-Compax” chưa từng xuất hiện trong bất kỳ tài liệu chính thức nào của Universal Genève. Song, do sự quen thuộc của tiền tố “bi-” (nghĩa là hai) trong ngôn ngữ Latinh, cộng đồng chơi đồng hồ đã tự phát triển cách dùng các tiền tố này để phân loại các mẫu chronograph dựa trên số lượng mặt số phụ.
Do đó, trong cách hiểu hiện nay:
- Bi-Compax: Thường dùng để chỉ đồng hồ chronograph có hai mặt số phụ, bố trí tại vị trí 3 và 9 giờ.
- Tri-Compax: Thường dùng để chỉ đồng hồ chronograph có ba mặt số phụ, thường đặt tại các vị trí 3, 6 và 9 giờ.
Mặc dù cách gọi này không tuân thủ nguyên tắc đặt tên gốc của Universal Genève, nó đã trở thành một chuẩn mực không chính thức và được sử dụng phổ biến trong giới đồng hồ ngày nay, giúp mọi người dễ dàng hình dung về thiết kế mặt số.
Ý nghĩa thực sự của Bi-Compax
Về bản chất, “Bi-Compax” không phải là một thuật ngữ kỹ thuật chính thức có nguồn gốc lịch sử sâu xa trong ngành chế tác đồng hồ. Thay vào đó, nó là một thuật ngữ mang tính mô tả, được cộng đồng những người yêu thích đồng hồ tự tạo ra để dễ dàng nhận diện và phân loại các mẫu chronograph có hai mặt số phụ được bố trí đối xứng. Dù bắt nguồn từ sự nhầm lẫn hoặc đơn giản hóa giữa số lượng chức năng và số lượng mặt số phụ, “Bi-Compax” đã khẳng định vị trí của mình trong ngôn ngữ hiện đại của giới chơi đồng hồ, mang đến một cách gọi trực quan và dễ hiểu.
Những mẫu đồng hồ Bi-Compax đáng chú ý
Thiết kế Bi-Compax kinh điển đã xuất hiện trên nhiều mẫu đồng hồ chronograph nổi tiếng, mang tính biểu tượng và được săn đón bởi giới sưu tầm:
- Universal Genève Nina Rindt: Một biểu tượng của thập niên 1960, dù có ba mặt số phụ nhưng lại bắt nguồn từ dòng Compax.
- Longines Heritage Classic Chronograph
- Baltic Bicompax 002: Nổi bật với phong cách retro cuốn hút.
- Breitling Premier B01 Chronograph 42
- Zenith El Primero Bi-Compax
- Omega CK 2077 Vintage
- Tissot Telemeter 1938
- MIDO Multifort Patrimony Chronograph
- Tissot PRS 516 Automatic Chronograph
Lý do Bi-Compax được ưa chuộng
- Tính thẩm mỹ hài hòa và cân đối: Với hai mặt số phụ được đặt một cách đối xứng, thiết kế Bi-Compax mang lại cảm giác gọn gàng, dễ chịu và thu hút về mặt thị giác cho người đeo.
- Dễ dàng quan sát và sử dụng: Bố cục ít phức tạp giúp người dùng dễ dàng theo dõi và thao tác với chức năng chronograph mà không gặp khó khăn.
- Khơi gợi tinh thần cổ điển: Phong cách Bi-Compax gắn liền với lịch sử huy hoàng của đồng hồ cơ khí, đặc biệt là giai đoạn giữa thế kỷ 20, mang đến một nét hoài cổ đầy quyến rũ.
Thuật ngữ “Bi-Compax” là một khái niệm quen thuộc trong giới đồng hồ, nhưng ý nghĩa của nó có thể thay đổi tùy thuộc vào góc nhìn. Theo phương diện lịch sử, “Bi-Compax” không phải là một thuật ngữ chính thức. Ban đầu, Universal Genève sử dụng “Compax” để chỉ các mẫu đồng hồ chronograph có nhiều chức năng phức tạp, chứ không nhất thiết ám chỉ số lượng mặt số phụ. Tuy nhiên, trong cách sử dụng hiện đại, “Bi-Compax” thường được hiểu là đồng hồ chronograph với hai mặt số phụ, bố trí đối xứng ở vị trí 3 và 9 giờ. Mặc dù không hoàn toàn chính xác về mặt kỹ thuật, cách gọi này đã trở thành một phần không thể thiếu trong ngôn ngữ của những người đam mê đồng hồ, giúp họ dễ dàng hình dung và mô tả nhanh chóng thiết kế mặt số của một chiếc chronograph.
Dù có những tranh luận về tính chính xác lịch sử, cách gọi Bi-Compax đã ăn sâu vào ngôn ngữ của giới mộ điệu, giúp chúng ta dễ dàng nhận diện và yêu thích vẻ đẹp cân đối của những chiếc chronograph này. Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về thế giới đồng hồ, hãy khám phá thêm tại chuyên mục Đồng hồ.
