Không chỉ đơn thuần là công cụ xem giờ, đồng hồ đeo tay ngày nay tích hợp đa dạng cơ chế lịch, phản ánh sự phát triển không ngừng của kỹ thuật chế tác. Những tính năng này, dù là cơ bản hay phức tạp, đều mang trong mình nguyên lý đo lường thời gian dựa trên chuyển động vũ trụ, một hệ thống đã định hình nên nền văn minh nhân loại. Khám phá sâu hơn về cách các vòng quay thiên thể được thu nhỏ trên cổ tay bạn tại Thế Giới Trang Sức.
Trong thế giới đồng hồ đeo tay, ngoài chức năng hiển thị giờ, phút, giây, các cơ chế lịch ngày càng trở nên phổ biến, đáp ứng nhu cầu theo dõi thời gian một cách chi tiết hơn. Từ những chức năng cơ bản đến phức tạp, các nhà sản xuất đã tích hợp nhiều loại lịch khác nhau lên những mặt số đồng hồ nhỏ gọn.
Lịch, về bản chất, là một hệ thống đo lường thời gian, được xây dựng dựa trên chu kỳ chuyển động của các thiên thể như Trái Đất, Mặt Trăng và Mặt Trời. Hệ thống này đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các hoạt động nông nghiệp, hành chính và đời sống xã hội.
Lịch Gregory là hệ dương lịch phổ biến nhất hiện nay.
Loại lịch mà chúng ta sử dụng chủ yếu trên đồng hồ đeo tay là dương lịch, còn gọi là lịch thái dương. Dương lịch dựa trên chu kỳ quay của Trái Đất quanh Mặt Trời, được quy ước là một năm. Tuy nhiên, một năm Trái Đất quay quanh Mặt Trời thực tế kéo dài khoảng 365 ngày, 5 tiếng, 48 phút và 46 giây. Để đơn giản hóa, một năm dương lịch thường được tính là 365 ngày. Sự chênh lệch gần 6 tiếng mỗi năm này được bù đắp bằng cách thêm một ngày vào tháng Hai cứ sau bốn năm, tạo thành năm nhuận.
Năm nhuận, với tháng Hai có 29 ngày thay vì 28, xảy ra theo chu kỳ 4 năm một lần (ví dụ: 2016, 2020, 2024, 2028). Khái niệm này cũng được áp dụng trong ngành chế tác đồng hồ, dẫn đến sự ra đời của nhiều loại cơ chế lịch khác nhau.
Lịch ngày (Date)
Đồng hồ lịch ngày là loại phổ biến và đơn giản nhất, hiển thị ngày trong tháng thông qua một vòng quay số hoặc đĩa số. Cơ chế này thường chỉ đơn giản là đếm từ ngày 1 đến ngày 31, sau đó quay vòng lại. Tuy nhiên, do không tự động nhận diện các tháng có ít hơn 31 ngày (tháng 2, 4, 6, 9, 10), người dùng thường phải tự điều chỉnh thủ công khoảng 5 lần mỗi năm. Có bốn kiểu hiển thị lịch ngày chính:
Date-Window
Đây là kiểu hiển thị lịch ngày phổ biến nhất, sử dụng một ô cửa sổ nhỏ trên mặt số. Bên trong ô cửa sổ là một đĩa quay được in các số từ 1 đến 31. Cơ chế này thường chuyển đổi ngày một cách từ từ, có thể mất từ vài phút đến vài giờ để hoàn tất quá trình nhảy sang ngày mới vào lúc nửa đêm.
Đồng Hồ Tissot T086.407.11.051.00 với cơ chế Date Window.
Big-Date
Cơ chế Big-Date cải tiến bằng cách sử dụng hai đĩa quay riêng biệt cho hàng chục và hàng đơn vị, giúp hiển thị ngày một cách rõ ràng và dễ đọc hơn. Hai đĩa này có thể đặt cạnh nhau hoặc xếp chồng lên nhau. Khác với Date Window, Big-Date thường nhảy sang ngày mới ngay lập tức vào đúng nửa đêm. Cơ chế này phức tạp hơn, đòi hỏi bộ máy phải có sự tích lũy năng lượng đủ để hai đĩa quay hoạt động đồng bộ.
Đồng Hồ Mido Baroncelli M027.426.36.018.00 với màn hình Big-Date.
Pointer-Date
Kiểu hiển thị này sử dụng một kim dài, đồng trục với các kim giờ, phút, giây, để chỉ vào một vạch số được in vòng quanh mặt số, đánh dấu các ngày từ 1 đến 31.
Đồng Hồ Eco-Drive Citizen BL9000-32A tích hợp cơ chế Pointer-Date.
Subsidiary-date
Cơ chế này sử dụng một mặt số phụ nhỏ trên mặt chính, với một kim nhỏ để chỉ ngày trong tháng, thường hiển thị từ 1 đến 31.
Lịch thứ/ngày (Day-Date)
Đồng hồ Day-Date, còn gọi là lịch đôi, hiển thị cả thứ trong tuần và ngày trong tháng. Các ô hiển thị thứ và ngày có thể được đặt cạnh nhau hoặc ở các vị trí riêng biệt trên mặt số.
Đồng Hồ Enicar Chronometer COSC 3168/50/325aCHA với chức năng Day-Date.
Lịch ba chức năng (Triple Calendar)
Triple Calendar là sự nâng cấp của Day-Date, bổ sung thêm chức năng hiển thị tháng trong năm. Khi kết hợp với hiển thị chu kỳ Mặt Trăng, nó trở thành Complete (Full) Calendar, cung cấp đầy đủ thông tin về Thứ – Ngày – Tháng – Trăng Sao.
Lịch tuần trăng (Moonphase)
Cơ chế Moonphase mô phỏng chu kỳ hiển thị của Mặt Trăng. Đồng hồ Moonphase thường có hình ảnh Mặt Trăng và các vì sao trên mặt số, giúp người đeo theo dõi các giai đoạn của Mặt Trăng, bao gồm cả ngày âm lịch và những đêm trăng tròn.
Hiển thị chu kỳ Trăng tại vị trí 6 giờ trên đồng hồ Citizen Eco-Drive BU0003-02P.
Mặt số đồng hồ Grovana 1711.1562 với hiển thị chu kỳ Trăng Sao.
Đồng hồ Moon Phase thường có độ chính xác lên đến 122 năm. Sự sai lệch nhỏ so với chu kỳ trăng thực tế (29.53 ngày so với 29.5 ngày trên đồng hồ) khiến người dùng cần điều chỉnh lại sau khoảng thời gian này.
Minh họa chu kỳ Trăng.
Lịch thường niên (Annual Calendar)
Khác với các lịch thông thường không tự động nhận diện số ngày của từng tháng, Annual Calendar có khả năng nhận biết chính xác độ dài của các tháng (28, 30, hoặc 31 ngày). Người dùng chỉ cần điều chỉnh lịch một lần mỗi năm, vào cuối tháng Hai của năm nhuận. Đối với năm nhuận, đồng hồ có tính năng này thường tự động nhảy từ ngày 28/2 sang 29/2 và sau đó là 1/3. Việc tích hợp cơ chế này vào đồng hồ cơ đòi hỏi kỹ thuật cao và thường làm tăng giá thành sản phẩm.
Cơ chế Lịch thường niên trên đồng hồ Patek Philippe.
Lịch vạn niên (Perpetual Calendar)
Perpetual Calendar là một trong những cơ chế lịch phức tạp và cao cấp nhất trong ngành chế tác đồng hồ cơ khí, sánh ngang với Tourbillon hay Minute Repeater. Khả năng tự động nhận biết và điều chỉnh chính xác thứ, ngày, tháng, năm, bao gồm cả ngày 29/02 trong năm nhuận, khiến những chiếc đồng hồ này trở thành biểu tượng của sự tinh xảo và là niềm khao khát của các nhà sưu tập.
Cơ chế lịch vạn niên trên đồng hồ pin Tissot Tradition Perpetual Calendar T063.637.16.037.00.
Đồng hồ Perpetual Calendar cơ khí thường có một “bộ nhớ” lên đến 1461 ngày (tương đương 4 năm), và một vòng quay 4 năm để hiển thị mối tương quan của lịch với độ dài các tháng. Do cần năng lượng ổn định, chúng thường đi kèm với cơ chế lên dây tự động hoặc yêu cầu người dùng sử dụng hộp xoay đồng hồ khi không đeo. Việc chuyển đổi lịch trên các mẫu đồng hồ cơ này, đặc biệt là khi điều chỉnh ngược hoặc tiến, đòi hỏi sự cẩn trọng để tránh làm hỏng bộ máy phức tạp.
Trên thực tế, nhiều cơ chế được gọi là “Perpetual Calendar” trên đồng hồ đeo tay hoạt động dựa trên lịch Julian cổ, thay vì lịch Gregory hiện đại, do đó vẫn cần điều chỉnh thủ công sau khoảng 100 năm, đặc biệt là vào năm 2100. Các phiên bản tiên tiến hơn như “secular perpetual calendar” đã được phát triển để khắc phục giới hạn này, với các ví dụ nổi bật từ Patek Philippe, Svend Andersen và Franck Muller.
Quá trình điều chỉnh lịch trên đồng hồ Perpetual Calendar truyền thống có thể mất từ 15 đến 45 phút, và người dùng nên tránh thực hiện việc này trong khoảng thời gian từ 8 giờ tối đến 7 giờ sáng để bảo vệ bộ máy. Khả năng chuyển đổi lịch tức thời và chính xác của các mẫu đồng hồ này, đặc biệt là trên đồng hồ cơ, được đánh giá rất cao, thậm chí còn vượt trội hơn cả kỹ thuật Tourbillon.
Phiên bản Perpetual Calendar trên đồng hồ Citizen Eco-Drive BL8142-84E.
Chiếc đồng hồ bỏ túi hai mặt của Patek Philippe với cơ chế “secular perpetual calendar”.
Những cơ chế lịch phức tạp và tinh xảo này chỉ là một phần nhỏ trong thế giới muôn màu của Đồng hồ. Hãy tiếp tục khám phá để hiểu sâu hơn về sự kỳ diệu bên trong từng cỗ máy thời gian.
