Trong thế giới chế tác đồng hồ, các con số La Mã dường như luôn tồn tại với một sự bí ẩn riêng, đặc biệt là sự xuất hiện của ‘IIII’ thay vì ‘IV’ ở vị trí số 4 trên nhiều mặt đồng hồ danh tiếng. Liệu có phải đây là một quy tắc ngẫu nhiên hay ẩn chứa một câu chuyện lịch sử thú vị nào đó, mà ngay cả những tên tuổi lớn như Rolex hay Cartier cũng tuân theo? Hãy cùng khám phá bí ẩn đằng sau biểu tượng tưởng chừng đơn giản này, và tìm hiểu thêm về thế giới trang sức tinh xảo tại The Gioi Trang Suc.
Mặc dù hệ thống chữ số La Mã không còn được sử dụng phổ biến trong đời sống hàng ngày, với sự thay thế phần lớn bởi chữ số Ả Rập ở phương Tây và các hệ thống số riêng biệt ở châu Á, chúng vẫn giữ một vị trí quan trọng trong ngành chế tác đồng hồ. Sự hiện diện của chữ số La Mã trên mặt số đồng hồ bắt nguồn từ lịch sử lâu đời, khi chúng xuất hiện trên những chiếc đồng hồ cơ đầu tiên tại châu Âu vào thế kỷ 13. Từ những chiếc đồng hồ bỏ túi, đồng hồ đeo tay cổ điển cho đến các tháp đồng hồ uy nghiêm, chữ số La Mã đã là một phần không thể thiếu. Ngày nay, các nhà thiết kế tiếp tục sử dụng chúng để mang lại vẻ đẹp thẩm mỹ cổ điển và sự trang trọng cho các mẫu đồng hồ hiện đại.
Tuy nhiên, khi quan sát kỹ những chiếc đồng hồ chính hãng từ các thương hiệu danh tiếng như Lange, Ulysse Nardin, Blancpain, Cartier, Omega, Rolex, hay Longines, bạn sẽ nhận thấy một điểm đặc biệt: chữ số 4 ở vị trí 4 giờ thường được biểu thị bằng IIII thay vì IV theo quy tắc La Mã chuẩn. Mặc dù có những ngoại lệ như tháp đồng hồ Big Ben ở London vẫn sử dụng IV, phần lớn các mặt số đồng hồ lại tuân theo quy ước IIII. Lý do đằng sau sự lựa chọn này xuất phát từ hai yếu tố chính, góp phần tạo nên sự độc đáo và ý nghĩa cho thiết kế đồng hồ.
Sự khác biệt trong cách biểu thị số 4 trên mặt số đồng hồ, từ IV sang IIII, không phải là ngẫu nhiên mà mang trong mình những lý do sâu sắc về thẩm mỹ và lịch sử.
Tối ưu hóa tính đối xứng và thẩm mỹ trên mặt số
Mặt số đồng hồ, với 12 cọc số tượng trưng cho giờ, phút, và giây, đòi hỏi sự cân đối và hài hòa trong thiết kế. Việc sử dụng chữ số IIII cho vị trí 4 giờ, thay vì IV, giúp tạo ra một sự cân bằng thị giác ấn tượng. Cụ thể, nó tạo ra ba nhóm số La Mã chính với số lượng ký tự tương đương nhau:
- Bốn ký tự ‘I’ xuất hiện ở các vị trí 1 giờ, 2 giờ, 3 giờ và 4 giờ (I, II, III, IIII).
- Bốn ký tự ‘V’ được sử dụng cho các vị trí 5 giờ, 6 giờ, 7 giờ và 8 giờ (V, VI, VII, VIII).
- Bốn ký tự ‘X’ xuất hiện ở các vị trí 9 giờ, 10 giờ, 11 giờ và 12 giờ (IX, X, XI, XII).
Sự phân bố này tạo ra một bố cục trực quan, gọn gàng và có trật tự. Các nhà chế tác đồng hồ, đặc biệt là những người đến từ Thụy Sĩ và Đức – những cái nôi của ngành công nghiệp đồng hồ chính xác – luôn đề cao tính đối xứng và thẩm mỹ tinh tế. Việc tạo ra sự cân bằng về mặt thị giác thông qua việc sử dụng IIII thay vì IV góp phần nâng cao vẻ đẹp trang trọng, ngay ngắn và chuyên nghiệp cho mặt số đồng hồ.
Tôn kính tín ngưỡng và bảo tồn giá trị lịch sử
Nguồn gốc của chữ số La Mã có thể truy ngược về thời La Mã cổ đại, khoảng năm 1000 TCN. Chúng đã từng là hệ thống chữ số thống trị khắp châu Âu cho đến khoảng thế kỷ 14, trước khi chữ số Ả Rập dần thay thế. Trong các tài liệu và bản thảo cổ xưa nhất còn sót lại, việc sử dụng IIII cho số 4 và VIIII cho số 9 là khá phổ biến, thay vì IV và IX như chúng ta thường thấy ngày nay.
Một giả thuyết được nhiều nhà ngôn ngữ học và sử học ủng hộ là việc sử dụng IIII trên mặt số đồng hồ nhằm thể hiện sự tôn kính đối với thần Jupiter, vị thần tối cao trong thần thoại La Mã, tương đương với thần Zeus trong thần thoại Hy Lạp. Tên đầy đủ của thần Jupiter trong tiếng Latinh là IVPITER. Do đó, để tránh gợi nhắc trực tiếp đến tên vị thần này và thể hiện lòng kính trọng, người ta đã chọn cách viết số 4 là IIII trong các ứng dụng quan trọng như chế tác đồng hồ.
Thần Jupiter, vua của các vị thần La Mã.
Sau sự sụp đổ của Đế chế La Mã, sự nhầm lẫn giữa VIIII và III, hoặc IIII và VIII, đã dẫn đến việc hai ký hiệu này dần được chuẩn hóa thành IX và IV như chúng ta biết ngày nay. Tuy nhiên, trong ngành chế tác đồng hồ, đặc biệt là trước thế kỷ 19, cách viết IIII vẫn được duy trì rộng rãi. Điều này không chỉ thể hiện sự tôn trọng đối với các giá trị lịch sử mà còn là cách để tránh “phạm huý” vào tên vị thần Jupiter trong tín ngưỡng dân gian châu Âu, đặc biệt là trên các mặt đồng hồ mặt trời (Sundial) – một công cụ thời gian quan trọng thời bấy giờ.
Những lý do đằng sau việc sử dụng IIII thay vì IV trên mặt số đồng hồ không chỉ dừng lại ở yếu tố thẩm mỹ mà còn ẩn chứa cả giá trị lịch sử và tín ngưỡng sâu sắc. Để hiểu rõ hơn về sự thú vị này, hãy cùng khám phá thêm trong chuyên mục Đồng hồ.
